Eén van de brieven van Jaap van der Kooij aan Arie de Zwart

48e jaargang (bladzijde 151) nr.4 / IN: Periodiek HKM

Plot

Eén van de brieven van Jaap van der Kooij aan Arie de Zwart

Hans Sagel

Omstreeks 1978, ik was toen nog maar kort secretaris van de Historische Kring Maarssen, werd ik gebeld door de heer Jaap van der Kooij uit Voorschoten. Hij stelde zich voor en vertelde mij dat hij een zoon was van de hervormde dominee Arie van der Kooij, die in 1930 in Maarssen beroepen werd en daar in 1943 met emeritaat ging. 1) Hij had jaren samen met zijn ouders, broers en zussen in de hervormde pastorie aan de Kerkweg in Maarssen gewoond (nu Het Trefpunt). Hij had er veel meegemaakt. Zijn moeder stierf in 1941 op 59-jarige leeftijd en zijn jongere broer Wim – een verzetsman – sneuvelde op 5 mei 1945 tijdens een actie in Maarssen. Tijdens het telefoongesprek meldde hij zich, vanwege zijn belangstelling voor de geschiedenis van Maarssen, aan als lid van de Kring en vroeg mij ook nog iets over de gang van zaken in Maarssen rond de herdenking van de bevrijding. Aangezien ik het antwoord op zijn vraag niet paraat had, beloofde ik zijn vraag in het bestuur van de Kring aan de orde te stellen. Medebestuurslid Arie de Zwart nam het beantwoorden van de specifieke vraag voor zijn rekening, wat resulteerde in een jarenlange correspondentie tussen Arie de Zwart en Jacob (Jaap) van der Kooij. Op 17 januari 2006 overleed Jaap van der Kooij. Hij werd op 23 januari in Voorschoten begraven; namens de Kring waren Arie de Zwart en ik bij de uitvaartdienst aanwezig.

In de loop der jaren bleek Jaap inderdaad veel belangstelling voor de Kring te hebben. Toen ik een keer een stukje bij een foto over de boerderij Vechtzicht – misschien beter bekend als de boerderij van Floor – aan de Binnenweg publiceerde, verraste hij ons met een leuk artikeltje over zijn herinneringen aan deze boerderij, inclusief een kopie van een aquarel die hij van deze boerderij maakte vanuit de serre van de pastorie. 2) Het was een bijdrage die de toenmalige redactie maar wat graag plaatste. Voor het in 1997 verschenen boekje ‘Utrechtse biografieën, De Vechtstreek’ wist de HKM hem te strikken een bijdrage over zijn broer Wim te leveren. 3) Het werd een punctueel stuk, uiteraard een droevig verhaal, waar de redactie van dat boek maar weinig aan hoefde bij te schaven.
Doordat Jaap in april 2003, hij was toen bijna 87, aan Arie de Zwart een brief stuurde die gelukkig bewaard is gebleven en recent is teruggevonden, kan alsnog wat meer van zijn hand worden gepubliceerd. Uit deze lange, handgeschreven brief van vier en een half kantje blijkt dat Jaap eerder aan Arie, die altijd op zoek was naar onderwerpen voor dit periodiek, verteld had over een nog bestaand dictaatschrift waarin zijn vader, dominee Van der Kooij, notities en schetsjes maakte. Jaap schrijft: ‘Ik begrijp, dat ik u naar de inhoud van het dictaatschrift nieuwsgierig heb gemaakt. Mogelijk ben ik wat te enthousiast geweest met mijn summiere beschrijving. Het is meer een ‘familiestuk’ dan geschikt voor publicatie – ook niet zozeer voor de Historische Kring Maarssen, waar meer dan ‘gewone’ kennis van Maarssen aanwezig is en verzameld wordt. Een voorbeeld. Mijn vader noteerde: ‘Aan de kerk is door den Heere Ferdinand van Collen, Heer van Gunterstein, eene grafkapel gesticht’. Er volgt een beschrijving en ‘Tekst overgenomen uit Hedendaagsche Historie van alle volken, deel XXII, Utrecht, blz. 152-157 over Maarssen.’ Dan beschrijft hij een aantal schetsjes uit het notitieschrift van zijn vader, die hij ook in kopie meezendt. Die zijn natuurlijk voor de HKM wel degelijk van belang. Het is toch geweldig te weten en te zien dat de behoudende dominee Van der Kooij, die veelal werd gezien als een strenge, zeer gelovige man, in zijn waarschijnlijk spaarzame vrije tijd zulke leuke, maar inmiddels ook historisch gezien, interessante tekeningetjes maakte. Jaap vervolgt zijn schrijven met: ‘Hierbij een kopie van enkele schetstekeningen, die mijn Vader in 1935/36 maakte’.
Nu, in 2021, kunnen we constateren dat de tekeningen nu niet meer gemaakt zouden kunnen worden. De pastorie bestaat in de vorm van Het Trefpunt gelukkig nog wel, maar de weilanden eromheen werden volledig volgebouwd met woningen, hetgeen een uitzicht over weilanden onmogelijk maakt.

In zijn brief stuurde Jaap van der Kooij ook nog een kopie van een bijzonder knipsel mee uit het notitieschrift van zijn vader: een cartoon uit de Haagsche Post, vervaardigd door Ton van Tast .
Links bovenaan krabbelde de dominee bij het eerste plaatje van de strip: ‘Mej. Royaards van Goudestein? Voorjaar 1939.’ De tekenaar van de strip Ton van Tast (zinspeling op Fantast) maakte wekelijks voor de Haagsche Post een pagina vullend, komisch stripverhaal met de titel ‘De daverende dingen dezer dagen.’ 4) Jaap schrijft hierover: ‘… hierbij een kopie van het knipsel uit de Haagsche Post, zoals mijn Vader dat opgeplakt heeft in zijn schrift. Het onderwerp (het vertrek/verhuizing ‘van een dame uit Maarssen naar Driebergen met twee zwanen’) is in de tijd waarin wij nu leven minder aansprekend dan toen, voorjaar 1939, en ook de naam van Mejuffrouw (niet Mevrouw) Royaards van Goudestein zal velen in Maarssen niets meer zeggen.’ De titel ‘Mejuffrouw’, toen gebruikelijk voor ongehuwde dames, is zeker ook voor die tijd, wel opmerkelijk! Het betrof immers Louise Reiniera Jeanne Antoinette Royaards, een vermogende dame van aanzien die in 1938 na het overlijden van haar moeder eigenaresse was geworden van het huis Goudestein. 5) Zij verhuisde inderdaad in 1938 naar Driebergen, maar of zij werkelijk twee zwanen uit het park van Goudestein meenam, heb ik ondanks mijn naspeuringen nog nergens terug kunnen vinden. Het is echter wel duidelijk dat in de pastorie aan de Kerkweg, zoals Jaap schrijft: ‘de tekeningen [van Ton van Tast] en onderschriften heel wat vrolijkheid teweeg hebben gebracht!’ Dat zal zeker ook voor deze cartoon hebben gegolden, anders was hij beslist niet in het notitieschrift van de dominee beland. De vraag die wel blijft openstaan is natuurlijk of iemand van de lezers ooit iets over dit verhaal gehoord heeft. Werden de twee zwanen inderdaad meeverhuisd en hebben ze geprobeerd terug te keren? We horen het graag van u.



Noten

1. A.J. Kelis en J.P. Neven. De levensweg van ds. Arie van der Kooij. In het blad Oude Paden. Drie delen verschenen op 1 september 2005, 1 december 2005 en 1 maart 2006. Website Digibron.
2. Jaap van der Kooij. Herinneringen aan boerderij Vechtzicht, Periodiek HKM, Jaargang 28, nr. 1, februari 2001.
3. J. van der Kooij sr., Willem van der Kooij (1920-1945), verzetsman, Utrechtse biografieën, De Vechtstreek. pp. 83 t/m 87
4. Wikipedia. Ton van Tast, pseudoniem van Anton van der Valk (1884-1975), Nederlands cartoonist en kunstschilder.
5. J.H. Sagel. De eigenaren van Goudestein, Periodiek HKM, Jaargang 31, nr. 3, augustus 2004.