CZOV Excelsior, de oudste vereniging van Maarssen, is niet meer

48e jaargang (bladzijde105) nr.3 / IN: Periodiek HKM

Plot

CZOV Excelsior, de oudste vereniging van Maarssen, is niet meer.

Rob Franse

‘Het was geweldig! En gezellig!’ aldus Carla van der Lugt die maar liefst 41 jaar bij Excelsior heeft gezongen. Ik sprak haar op een mooie, zomerse voorjaarsdag in haar achtertuin als vertegenwoordiger van het inmiddels opgeheven koor Excelsior.
Excelsior? Zo zal menigeen vragen. Jazeker: de Christelijke Zang- en Oratorium Vereniging Excelsior, opgericht in 1900 en daarmee de oudste vereniging van Maarssen. Het verhaal gaat dat de oprichter, ene Jac. Huussen, aan de drank dreigde te raken. Zijn huisarts adviseerde hem om afleiding te zoeken. Aangezien Huussen graag en veel zong, kwam bij hem het idee op om een zangvereniging op te richten, niet zomaar een zangvereniging maar een heus oratoriumkoor. Een oratorium is een omvangrijk vocaal werk met een veelal geestelijke inhoud, door een koor met solisten verteld, zonder decor, en waar je echt op moet studeren om er een succes van te maken. Over afleiding gesproken… Bovendien schijnt hij dientengevolge nooit meer een druppel drank aangeraakt te hebben.

Het duurde tot 1912 voordat Excelsior de eerste echte uitvoering gaf, met publiek. Kaartjes waren te koop voor 15 cent! Daarna groeide Excelsior, dat ‘steeds hoger/beter’ betekent, gestaag uit naar drie kinderkoren, een dameskoor, een herenkwartet (kennelijk was het toen ook al moeilijk om aan zingende mannen te komen) en een gemengd koor. Dat was in de jaren zestig. Daarna liep het ledenaantal langzaam terug. Het leven werd vluchtiger en kende meer afleiding zoals de tv. De moderne mens van die tijd had plotseling erg veel keuzemogelijkheden wat betreft tijdsbesteding. In 1972 bestond het koor echter toch nog uit ongeveer 80 leden.
Carla werd in 1979 lid van het koor, dat dat toen al 79 jaar bestond, na flinke enthousiasmering door haar moeder, die al jaren lid was van Excelsior. Carla heeft een mooie altstem en houdt van zingen. Bovendien waren meerdere ooms en tantes ook lid van dit koor. Het bleek direct een schot in de roos. Zij heeft zelf de tijd niet meer meegemaakt dat er meerdere koren waren en ook niet de tijd dat het vaandel met trots naar iedere optreden meeging, zoals destijds gebruikelijk was.
In de loop der jaren is het aantal leden steeds minder geworden. Dit kleinere koor heeft overigens met veel plezier en gezelligheid jarenlang veel knap werk geleverd. Jaarlijks werd er tenminste één prachtig concert gegeven, ofschoon dat in de laatste jaren vaak alleen mogelijk was door zangers te lenen van andere koren. Enthousiasme, betrokkenheid en samen zingen bleken sterk verbindende factoren te zijn. Het toewerken naar een echt serieus concert, ondersteund door een orkest, was voor vele leden heerlijk om te doen. Interessant is daarbij dat velen, waaronder Carla, geen noot konden en kunnen lezen. Men luisterde naar elkaar en naar de dirigent en oefende vaak in kleine groepjes door mee te zingen met een orkestopname. Zo studeerde men de echt grote stukken in als de Johannes Passion van Bach, het Requiem van Fauré en de Krönungsmesse van Mozart . In het jaar 2000 ontving Excelsior zelfs de Koninklijke Erepenning.

Een goede uitvoering geven gaat niet vanzelf. Zoals gezegd moet er veel geoefend worden. Daarnaast heb je een bekwame dirigent nodig. Niet alleen voor de uitvoering, maar ook en vooral om te oefenen. Excelsior is er door de jaren heen gelukkig steeds in geslaagd om goede dirigenten aan zich te verbinden, hoewel er de laatste jaren ook wel veel wisselingen waren. Naast het oefenen komt dan nog het runnen van een vereniging en het ‘verzorgen’ van een uitvoering. Veel regelwerk dus. Iets wat bij zo’n kleine vereniging op een beperkt aantal schouders terecht komt. Carla was daardoor de laatste zes jaar als bestuurslid PR minstens zo druk met ‘regelen’ als met zingen. Iets wat ze met veel plezier en overgave deed. Ze kent veel mensen in het dorp en stapte daar zonder schroom op af met het verzoek om financieel bij te dragen. Net zo makkelijk reed ze trouwens naar de Achterhoek om daar pompoenen te kopen en die vervolgens in Maarssen op braderieën te verkopen en waarvan de winst natuurlijk naar Excelsior ging. Met veel plezier hielp zij ieder jaar met het ontwerpen van een aankondigingsposter. Veel tijd ging ook zitten in het ‘lenen’ van ontbrekende stemmen (met name mannen) bij andere koren.
Dat al die inspanningen niet voor niets waren, bleek wel op 18 februari 2020 toen Excelsior haar 120-jarig bestaan opluisterde met een prachtig concert in de Heilig Hartkerk in Maarssen. Ondersteund door het orkest NASKA uit Amsterdam werd voor 200 bezoekers het Hallelujah uit de Messiah van Händel gezongen, het Coronation Anthem IV, ook van Händel, Psalm 42 van Mendelssohn en als topstuk de Krönungsmesse van Mozart. Dat alles stond onder de bezielende leiding van dirigent Douwe Elderhuis. Het was een geweldig optreden. Naderhand was er niet alleen trots en tevredenheid, maar werd er ook hartelijk gelachen omdat men in eerste instantie de zware kerkdeuren niet open kreeg om daarna te ervaren, toen die deuren eenmaal open waren, dat het hek nog dicht was. Aan de andere kant van het hek stonden de bezoekers al te wachten maar niemand kon zo snel de sleutel vinden. Ach, het kwam allemaal dik in orde, maar dit soort zaken overkomt je wanneer je naast het optreden ook van alles zelf moet regelen.

Uiteindelijk bleek dit concert helaas ook het afscheidsconcert van CZOV Excelsior te zijn geweest. Nog geen maand later werd men geconfronteerd met de gevolgen van de coronacrisis. Men kon elkaar niet meer ontmoeten en dus ook niet meer repeteren. Een volgend concert plannen was met wel heel veel onzekerheid omkleed. Weinig leden, een tekort aan mannelijke koorleden, weinig aanwas en te weinig nieuwe bestuursleden zouden misschien nog te overleven geweest zijn. Echter, als je elkaar ook niet meer ontmoet en je niet meer kunt plannen, dan wordt het voor veel leden en bestuurders wel heel moeilijk om gemotiveerd te blijven. Men besloot dan ook in januari 2021 het doek te laten vallen en niet meer op te halen.
Erg jammer. Zeker voor diegenen zoals Carla die eigenlijk wel verder wilden. Maar wie weet! Er wordt voorzichtig gesproken over een heropstart als ‘projectkoor’. Een koor dat slechts bijeenkomt vanaf oktober tot en met Pasen, zodat men er van mei tot in september – met de caravan – op uit kan. De veelal gepensioneerde koorleden hebben daar veel behoefte aan. Bovendien is een projectkoor voor de leden veel goedkoper. Je betaalt maar een half jaar contributie en je hoeft niet meer een dirigent voor een heel jaar in te huren. Je herstelt echter wel de vele waardevolle contacten en je kunt weer lekker samen zingen.
Ik zie Carla hiertoe wel in staat; aan enthousiasme en daadkracht geen gebrek!